Cuốn chiếu
Oxidus gracilis (C. L. Koch, 1847)
Đặc điểm nhận dạng
Cuốn chiếu là gì?
Cuốn chiếu (Oxidus gracilis) là động vật nhiều chân thuộc lớp Diplopoda, không phải côn trùng. Chúng chủ yếu sống trong môi trường ẩm, nơi có nhiều lá mục và chất hữu cơ đang phân hủy. Khác với rết, cuốn chiếu không săn mồi mà ăn xác thực vật và các vật chất hữu cơ, góp phần phân hủy chất hữu cơ và cải tạo đất. Khi bị đe dọa, chúng thường cuộn tròn cơ thể và có thể tiết ra chất dịch có mùi khó chịu để tự vệ.
Cuốn chiếu thường bị nhầm với rết. Tuy nhiên, cuốn chiếu có hai đôi chân trên hầu hết mỗi đốt cơ thể, di chuyển chậm và không có chân hàm chứa nọc độc như rết
Giải Pháp Kiểm Soát Dịch Hại Toàn Diện
Quy trình kiểm soát theo nguyên tắc Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp vệ sinh môi trường, giảm độ ẩm và loại bỏ nơi cư trú
Cuốn chiếu có thân hình trụ dài, chia thành nhiều đốt với rất nhiều chân nhỏ nằm hai bên thân. Màu sắc thường là nâu nhạt đến nâu đen, thân bóng và di chuyển chậm.
Đặc điểm nhận biết:
- Thân dài khoảng 20–35 mm
- Có từ 60–100 chân
- Một đôi râu ngắn
- Khi bị tác động sẽ cuộn tròn thành hình xoắn
Cuốn chiếu thích môi trường ẩm, tối và giàu chất hữu cơ như:
- Đống lá mục
- Đống phân hữu cơ
- Gốc cây
- Dưới đá
- Dưới khúc gỗ mục
- Vườn cây
- Nhà kính
- Bồn hoa
- Bãi cỏ
- Khe nứt nền nhà ẩm
Trong mùa mưa hoặc khi môi trường quá ẩm, chúng có thể bò vào nhà
Cuốn chiếu không cắn và không tấn công
Khi gặp nguy hiểm, chúng:
- Cuộn tròn cơ thể để bảo vệ phần bụng mềm
- Tiết ra chất dịch có mùi khó chịu từ các tuyến phòng vệ
Ở một số loài, chất tiết có thể gây kích ứng nhẹ nếu tiếp xúc với da hoặc mắt.
Cuốn chiếu là động vật ăn mùn hữu cơ
Thức ăn gồm:
- Lá mục
- Gỗ mục
- Xác thực vật
- Nấm
- Rêu
- Chất hữu cơ đang phân hủy
- Rễ non hoặc cây con (khi mật độ cao)
Chúng không săn mồi và không ăn thịt động vật
Không. Cuốn chiếu không có chân hàm chứa nọc độc như rết và không cắn người. Nếu bị cầm nắm, chúng thường cuộn tròn và tiết dịch tự vệ thay vì tấn công.
Không có nọc độc
Tuy nhiên, chất dịch tiết ra từ tuyến phòng vệ của một số loài có thể:
- Gây mùi khó chịu
- Làm kích ứng nhẹ da
- Gây rát nếu dính vào mắt
Sau khi tiếp xúc nên rửa sạch bằng nước và xà phòng
Cuốn chiếu phát triển qua ba giai đoạn: Trứng → Cuốn chiếu non → Cuốn chiếu trưởng thành
Đặc điểm sinh học:
- Con cái đẻ từ 100–300 trứng trong đất ẩm
- Cuốn chiếu non mới nở có ít đốt và ít chân hơn trưởng thành
- Sau mỗi lần lột xác sẽ tăng thêm số đốt và số chânt
- Tuổi thọ trung bình từ 2–7 năm, tùy loài và điều kiện môi trường
Các biện pháp phòng ngừa gồm:
- Giảm độ ẩm quanh công trình
- Thu gom lá mục và gỗ mục
- Vệ sinh bồn cây và sân vườn
- Cắt tỉa cây bụi sát tường
- Bịt kín khe hở cửa và nền nhà
- Hạn chế tưới nước quá nhiều gần công trình
Việc kiểm soát cuốn chiếu nên thực hiện theo chương trình Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).
Biện pháp cơ học
- Loại bỏ lá mục, gỗ mục và nơi trú ẩn
- Bịt kín khe hở quanh công trình
Biện pháp môi trường
- Giảm độ ẩm
- Tăng thông thoáng
- Cải tạo hệ thống thoát nước
- Hạn chế tích tụ chất hữu cơ
Vai trò trong hệ sinh thái: Cuốn chiếu là động vật phân hủy có lợi, góp phần phân giải lá mục, gỗ mục và các chất hữu cơ, giúp tái tạo dinh dưỡng cho đất
