Rết
Scutigera coleoptrata (Linnaeus, 1758)
Tên gọi khác: con rít
Đặc điểm nhận dạng
Rết là gì?
Rết nhà (Scutigera coleoptrata) là loài động vật nhiều chân thuộc lớp Chilopoda, không phải côn trùng. Đây là loài săn mồi hoạt động chủ yếu vào ban đêm, sử dụng đôi chân dài và tốc độ di chuyển rất nhanh để bắt các loài côn trùng và động vật chân khớp nhỏ. Rết nhà đóng vai trò là thiên địch tự nhiên của nhiều loài dịch hại như gián, ruồi, muỗi, cá bạc và nhện. Tuy nhiên, sự xuất hiện của chúng trong nhà hoặc nhà máy thường gây cảm giác sợ hãi và ảnh hưởng đến mỹ quan.
Rết nhà không giống cuốn chiếu. Rết có một đôi chân trên mỗi đốt cơ thể, di chuyển nhanh và là động vật ăn thịt; trong khi cuốn chiếu có hai đôi chân trên phần lớn các đốt và chủ yếu ăn xác thực vật.
Rết trông như thế nào?
Nhìn chung, thân rết thường có màu vàng nhạt đến nâu sẫm, đôi khi có các sọc hoặc vệt sẫm màu hơn. Đầu rết có một cặp râu dài và nhạy cảm được bao phủ bởi lông dày. Chúng có miệng nhỏ và có các cấu trúc lớn giống như móng vuốt chứa tuyến nọc độc. Trên thực tế, một số loài rết có mắt kép chứa tới 200 đơn vị quang học, trong khi những loài khác có một cụm mắt đơn ở mỗi bên hoặc không có mắt.
Có hai loài tiêu biểu. Loài gây hại thường gặp là rết nhà Scutigera coleoptrata (Linnaeus). Loài rết này dài khoảng 25-38 mm. Thân của nó có màu vàng xám với ba sọc dọc màu tối. Rết nhà có 15 cặp chân dài. Râu và cặp chân cuối cùng dài hơn thân. Loài rết lớn nhất thuộc chi Scolopendra và có thể dài tới 15 cm. Chân và râu của chúng ngắn hơn so với rết nhà.
Giải Pháp Kiểm Soát Dịch Hại Toàn Diện
Quy trình kiểm soát theo nguyên tắc Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp vệ sinh môi trường, giảm độ ẩm, loại bỏ nơi trú ẩn và xử lý hóa học khi cần thiết.
Rết nhà có thân dẹt, chia thành nhiều đốt với 15 đôi chân rất dài. Cơ thể màu vàng nhạt hoặc nâu xám, trên lưng có ba sọc sẫm và đôi râu dài giúp cảm nhận môi trường.
Đặc điểm nổi bật:
- Thân dài khoảng 25–40 mm.
- Có 15 đôi chân
- Đôi chân cuối dài gần bằng cơ thể
- Di chuyển cực nhanh
- Hoạt động chủ yếu vào ban đêm
Rết nhà ưa môi trường tối, ẩm và có nhiều nơi trú ẩn như:
- Nhà vệ sinh
- Tầng hầm
- Nhà kho
- Khe tường
- Góc bếp
- Khu vực có đường ống nước
- Dưới đá, gạch hoặc đống lá mục ngoài trời
Rết không tạo tổ hay mạng nhện. Ban ngày chúng ẩn trong các khe hở, hốc tường hoặc nơi ẩm tối để tránh ánh sáng và mất nước. Ban đêm chúng rời nơi trú ẩn để săn mồi rồi quay trở lại sau khi kiếm ăn.
Rết là động vật săn mồi chủ động
Chúng sử dụng đôi râu dài để phát hiện con mồi, sau đó lao tới với tốc độ cao và dùng đôi chân hàm chứa nọc độc để khống chế.
Thức ăn gồm:
- Gián
- Muỗi
- Ruồi
- Cá bạc
- Kiến
- Mối
- Nhện
- Ấu trùng côn trùng
- Các động vật chân khớp nhỏ khác
Có. Rết có thể cắn khi:
- Bị cầm nắm
- Bị dẫm lên
- Bị ép sát
- Tự vệ khi bị đe dọa
Vết cắn thường gây:
- Đau rát
- Sưng đỏ
- Cảm giác nóng tại chỗ
Các triệu chứng thường giảm sau vài giờ đến vài ngày.
Có. Rết sử dụng nọc độc để làm tê liệt và tiêu diệt con mồi. Đối với con người:
- Nọc độc của rết nhà có độc tính thấp
- Đa số chỉ gây đau và sưng tại vị trí cắn
- Người dị ứng hoặc trẻ nhỏ có thể có phản ứng mạnh hơn và nên được theo dõi y tế nếu triệu chứng kéo dài
Rết phát triển theo ba giai đoạn: Trứng → Rết non → Rết trưởng thành
Đặc điểm sinh học:
- Con cái đẻ khoảng 30–60 trứng trong môi trường ẩm
- Rết non có ít chân hơn rết trưởng thành và tăng số chân sau mỗi lần lột xác
- Trưởng thành sau nhiều lần lột xác
- Tuổi thọ trung bình khoảng 3–7 năm, có thể dài hơn trong điều kiện thuận lợi
Các biện pháp phòng ngừa gồm:
- Giữ nhà khô ráo, giảm độ ẩm
- Sửa chữa các điểm rò rỉ nước
- Bịt kín khe nứt và khe hở
- Dọn dẹp lá mục, gỗ mục và vật liệu tồn đọng
- Kiểm soát gián, ruồi và các côn trùng làm nguồn thức ăn
- Vệ sinh định kỳ các khu vực ít sử dụng
Việc kiểm soát rết nên áp dụng theo chương trình Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).
Biện pháp cơ học
- Dùng máy hút bụi tại các khu vực phát hiện
- Bịt kín khe hở nơi rết trú ẩn
Biện pháp môi trường
- Giảm độ ẩm
- Loại bỏ nơi trú ẩn
- Kiểm soát nguồn thức ăn bằng cách giảm mật độ côn trùng
Vai trò trong hệ sinh thái: Rết là thiên địch có lợi, giúp kiểm soát nhiều loài côn trùng và động vật chân khớp gây hại như gián, ruồi, muỗi và cá bạc.
